Wiertz neemt afstand van Gijsen
Zonder diens naam concreet te noemen
heeft bisschop Frans Wiertz maandagavond tijdens een speciale
boeteviering in Maastricht in voor hem opmerkelijk klare bewoordingen
afstand genomen van zijn voorganger Jo Gijsen en diens daden van
seksueel misbruik.
Door onze verslaggever
In een tien minuten durende preek had
Wiertz het over “een bisschop, priesters en kloosterlingen die hun macht
hebben misbruikt en afbreuk hebben gedaan aan kerkelijke zending. Ze
hebben schande verwekt, door daden te verrichten die het daglicht niet
kunnen verdragen: misbruik van kinderen en jeugdigen. Erger kan niet”.
De
bisschop sprak over zonden en schuldgevoelens, waarmee je alleen in het
reine kunt komen door ze onder ogen te zien, in plaats van ze te
verdringen.
“Tientallen jaren is het ontkend of toegedekt. Nu het in de
ware omvang bekend geworden is, is de schaamte groot. Ouders hebben hun
kinderen toevertrouwd aan mensen van de kerk in de mening dat er geen
veiligere plek was. Kinderen werden misbruikt. Hun verhalen werden vaak
niet geloofd. (…) Ook al is het een halve eeuw geleden gebeurd, wij
ervaren het als een erfschuld, die haast niet meer goed te maken is.”
Wiertz
stelde zich ook hardop de vraag waarom de kerk zo heeft gereageerd? “Is
het schaamte, is het angst
voor prestigeverlies? Heeft men het eigen
instituut meer willen beschermen dan de gekwetste slachtoffers? (…) Wij
willen erkennen dat de kerkelijke overheid en kerkleden grote ergernis
hebben verwekt en dat ze zich schuldig hebben gemaakt aan ernstige
zaken. In dat kader is misschien wel eens al te snel het woord vergeving
en het woord verzoening in de mond genomen. (…) Het misplaatste gebruik
van die woorden had nooit mogen gebeuren. Vergeving is alleen daar
mogelijk, waar erkenning van schuld eraan vooraf is gegaan. Erkenning
van schuld tegenover het slachtoffer en voor ons als kerk tegenover God.
Dan krijgt verzoening een kans en is er weer toekomst.”
Ook de
passage over het niet erkennen van schuld kan gezien worden als een
verwijzing naar oud-bisschop Gijsen, die als antwoord op beschuldigingen
over seksueel misbruik een klacht van smaad indiende tegen het
slachtoffer.
De boeteviering in de Onze Lieve Vrouwe-Basiliek in
Maastricht werd bijgewoond door zo'n honderdvijftig mensen. Onder hen
ook een groep slachtoffers van kerkelijk seksueel misbruik. De viering
was georganiseerd door de stichting Op Weg Naar Verzoening. Naast
bisschop Wiertz ging ook pastoor Fons Kurris in de dienst voor. Hij
sprak als eerste en zei zich aan het begin van deze Goede Week
“opstandig, boos en verdrietig te voelen door alle ontwikkelingen: alsof
je opgesloten zit in een sleepnet dat in troebel water ligt. We zijn
een zondige kerk. Waar vinden we nog troost?” Om te besluiten met een
duidelijke verwijzing naar Gijsen: “de laatste klap dreunt nog altijd
na”.
Enkele minuten na aanvang van de mis klonken van achter in
de basiliek luide snikken van een van de slachtoffers, die zijn emoties
niet langer de baas kon.
Ook in de voorbeden trokken Kurris en
Wiertz zonder omhaal het boetekleed aan. Ze vroegen om vergeving voor
het “zware vergrijp dat door dienaars van e kerk aan jonge mensen is
aangedaan en alles wat we hebben nagelaten om dat onheil te voorkomen”.
Kurris: “Ik bid u indringend heer, zie neer op hen die hun ambt hebben
misbruikt in de kerk, in plaats van de waardigheid van hun slachtoffers
de waardigheid van hun kindschap te laten ervaren”.
Onderdeel
van de boeteviering was de onthulling van het werk ‘Op weg naar
verzoening', gemaakt door kunstenaar Pierre Habets. Dat heeft een plek
gekregen op de verhoging achter in de kerk. Wiertz zegende het werk, een
opengeslagen boek, in. Dat deed hij samen met Bert Smeets, de
voorzitter van Mea Culpa, de belangengroep die zich inzet voor
misbruikslachtoffers. Een roerend moment toen Smeets daarbij een arm om
Wiertz' schouders legde en deze dat, met een kort gebaar van waardering
beantwoorde. Zichtbare verzoening. Teruglopend naar het altaar sloeg de
bisschop bemoedigend zijn armen om de eerder in huilen uitgebarsten
slachtoffer. Deze dankte Wiertz voor zijn woorden die, zo had hij
ervaren, “recht uit het hart kamen”.
Na afloop toonden veel
meer aanwezigen zich onder de indruk over Wiertz' boodschap en zijn als
oprecht ervaren spijt en excuses. Voor Anita Bosch-Wiss (54) uit Rhenen,
die als meisje werd misbruikt door de zusters Augustinessen in Sittard,
is het “de start van een nieuw begin”, sprak ze in tranen. “Ik dacht
dat ik stikte toen ik hier vanavond de kerk binnenkwam, maar wat de
bisschop heeft gezegd, heeft me moed gegeven. Vooral de toon is totaal
anders dan een paar jaar geleden. Niet langer dat zalvende, geen
gepamper meer, maar klare taal. Er is empathie en eindelijk iets van een
menselijk gezicht en, bovenal, erkenning.”
Wiertz: Gijsen verwekte schande
Door verslaggever Joris van de Kerkhof
Zonder zijn
naam te noemen heeft de huidige bisschop van Roermond van zijn
voorganger gezegd dat hij "schande heeft verwekt door daden te
verrichten die het daglicht niet kunnen verdragen: misbruik van kinderen
en jongeren, erger kan niet".
Bisschop Wiertz sprak in de Onze
Lieve Vrouwe Basiliek in Maastricht tijdens een zogenoemde boetedienst.
In de basiliek werd een kunstwerk onthuld voor de slachtoffers van
seksueel misbruik in de katholieke kerk. Deze week werd bekend dat de
voorganger van Wiertz, bisschop Gijsen, kinderen seksueel heeft
misbruikt.
Schuld
Volgens Wiertz heeft de katholieke kerk
het er moeilijk mee om schuld onder ogen te zien, schuld die het gevolg
is van daden van haar leden. "Wij zijn in Nederland en in ons bisdom nog
deze week er op een pijnlijke wijze mee geconfronteerd dat een
bisschop, priesters en kloosterlingen hun macht hebben misbruikt en
afbreuk hebben gedaan aan hun kerkelijke zending."
Geen namen in
de toespraak van de bisschop, maar wel verwijzingen. "Met schuld omgaan,
is niet gemakkelijk voor een mens. Het is meer dan een vlek op het
blazoen. Schuld stelt de eigen integriteit ter discussie. Van de
weeromstuit gaat men kwaad van anderen met veroordelingen te lijf."
Strenger door zijn fouten
Na
afloop van zijn toespraak was Wiertz niet bereikbaar voor verder
commentaar. Zijn woordvoerder gaf aan dat bovenstaande zin cruciaal is.
Je kunt er volgens hem in lezen dat Gijsen wist dat hij zondig was, dat
hij wist dat hij fout was geweest, en dat hij daarom anderen zo zwaar
aansprak op hun fouten. Of anders geformuleerd, Gijsen is zo streng in
de leer geworden om zo voor zichzelf zijn eigen falen te verzachten.
Wiertz
geeft aan dat het pijn doet om met deze "sinistere zwarte kanten" van
zijn kerk geconfronteerd te worden. Hij erkent dat de leiding van de
katholieke kerk te snel met de woorden vergeving en verzoening op de
proppen is gekomen toen de omvang van het misbruik bekend werd.
Het
gebruik van deze begrippen heeft als een rode lap op de slachtoffers
gewerkt. "Het deed hen rood aanlopen, omdat het misplaatst gebruikt werd
om aan erkenning van feiten te ontkomen en om zich niet te hoeven
verantwoorden." Volgens Wiertz kun je op vergeving en verzoening geen
recht laten gelden, dat heeft de kerk volgens hem wel gedaan. "Vergeving
en verzoening kun je alleen als een onverdiend geschenk ontvangen."
Mea Culpa, het beeld
Bij
de onthulling van het beeld achterin de Basiliek, legde Bert Smeets een
arm om de schouder van de bisschop. Smeets is de voorman van Mea Culpa,
een vereniging die opkomt voor mensen die seksueel misbruikt zijn in de
kerk. Ze schudden elkaar de hand.
Later omarmde de bisschop een
huilende man. "U heeft uit uw hart gesproken bisschop", zei hij en ze
klopten elkaar zachtjes op de schouder.
The prospect of finding a path forward, personal
transformation and a “better church for all” were the central themes of
yesterday’s Easter Sunday service given by the Bishop of Parramatta
Anthony Fisher. 
